One small step for man, one giant leap for Omega

Tekst Melinda Braaksma en Elzemarie Karsdorp Foto's Omega

Het is 20 juli 1969. De eerste bemande maanlanding is een feit. De volgende ochtend lopen Neil Armstrong en Edwin (Buzz) Aldrin samen op de maan! Een grootse gebeurtenis, niet in de laatste plaats, en de ware horlogeliefhebber weet natuurlijk al welke kant dit artikel opgaat, omdat er een horloge aan boord van de Lunar module is, dat de extreme condities in de ruimte als enige kon weerstaan: de Omega Speedmaster.

Omega Speedmaster
40 years Moonwatch
Omega herdenkt het 40–jarig jubileum van zijn Speedmaster Apollo 11 Moonwatch met een platina model waarin het zegel van het Apollo–programma in 18 kt. goud is ingelegd (ook aan de achterzijde). Dit gelimiteerde, genummerde model wordt in een oplage van 69 stuks gemaakt. Daarnaast is er een roestvrijstalen versie (7.969 stuks) met een zilveren medaillon. Het chronograaf horloge heeft het Omega kaliber 1861 met handopwinding dat ook voor de originele Moonwatch werd gebruikt.

Ook het Hesalite acrylglas dat zo geschikt bleek voor ruimtereizen is aanwezig. Het horloge is op de achterzijde genummerd, en bevat de woorden "The First Watch Worn on the Moon", "July 21, 1969" en wordt geleverd in een houten doos met een los zilveren herdenkingsmedaillon, waarop staat: "The Eagle has Landed". Op de wijzerplaat van alle modellen staat onder de woorden Omega Speedmaster Professional de aanduiding 02:56 GMT, de exacte tijd dat Neil Armstrong zijn "one small step" op de maan maakte..

Het verhaal van de eerste Speedmaster op de maan, de Moonwatch, begint al vroeg in de jaren zestig. Twee NASA–ingenieurs bezoeken enkele juweliers in Houston, zonder te vertellen wie ze zijn. Ze kopen een aantal chronografen van verschillende merken, maar vertellen er niet bij dat ze op zoek zijn naar een horloge dat geschikt is voor bemande ruimtereizen. NASA bereidt op dat moment de Gemini (met twee man aan boord) en Apollo (met drie astronauten) missies voor, waarbij de astronauten buiten het ruimteschip zullen treden. Een van de belangrijkste instrumenten daarbij zijn hun horloges, die in het vacuüm van de ruimte aan ongefilterd zonlicht blootgesteld zullen worden en aan temperatuurswisselingen van meer dan 100°C. Op de maan zelf kunnen de omstandigheden zelfs nog extremer zijn, met temperatuurswisselingen van –160°C tot +120°C.

NASA bestelt daarom op 29 september 1964 twee Omega Speedmasters en twee exemplaren van vijf andere merken chronografen en onderwerpt deze aan een zware pre–selectieprocedure. Slechts drie van de zes modellen doorstaan deze beproevingen, waarna ze nog elf andere tests moeten ondergaan. Vochtigheidstests, temperatuurtests, druk–, schok– en trillingstests, zuurstof– en decompressietests, akoestische tests en snelheidsgevoeligheidstest. Het zijn wellicht de meest extreme weerstandstests die de horlogeindustrie ooit gekend heeft.

Drie merken liepen na afloop van de tests nog, maar uiteindelijk is de Omega Speedmaster de enige die volledig ongeschonden uit de strijd komt. Drie bemanningsleden van de Gemini Titan III dragen het horloge tijdens hun vlucht. Ironisch genoeg komt Omega er zelf pas achter dat haar horloge een ruimtewandeling had gemaakt, als men een foto van Ed White ziet. Het blijkt dat hij de Speedmaster droeg tijdens zijn eerste wandeling vanuit de Gemini 4 missie in juni 1965.

Buzz Aldrin was de held die de Omega Speedmaster uiteindelijk op de maan bracht op 21 juli 1969. In de analen staat opgetekend dat Neil Armstrong zijn Speedmaster aan boord van de Lunar Module liet, omdat het instrumentarium dat de tijd aangaf, niet goed functioneerde. Buzz Aldrin zelf heeft een ander verhaal. "Armstrong was kwaad dat de Speedmaster gewoon de tijd in Houston, Texas, bleef aangeven, in plaats van de Elapsed Time, de verstreken tijd. Mij kon dat niet schelen." Buzz was dus de tweede man op de maan, maar voor Omega de eerste! Dat werd wel duidelijk op de persconferentie tijdens de Baselworld Fair eind maart. Omega had vier van de zes nog levende "maanmannen" (ook van latere Apollo–vluchten) bij elkaar gebracht, samen met enkele technici en vluchtleiders die op de grond een belangrijke rol hadden vervuld.

Onder leiding van Nic. Hayek sr., Stephen Urquhart en Nic. Hayek jr haalden Buzz, Charles Duke (Apollo 16), Eugene Cernan (Apollo 17), Thomas Stafford (Apollo 10) en Harrison Schmitt (Apollo 17) herinneringen op aan hun reisjes in de ruimte. Een legendarische happening! Een fitte Buzz Aldrin (79) herinnerde zich zijn maanlanding nog uitstekend: "Ik realiseerde me dat ik daar stond. Alleen. Op de maan. In de verte kon ik de zon zien, en de oceaan en de miljoenen mensen die de landing volgden. Ik wist dat het een moment was dat ik nooit zou vergeten." Aldrin ontving tijdens de bijeenkomst een gelimiteerde uitvoering van de nieuwe Omega Speedmaster Professional Moonwatch Apollo 11 "40th anniversary" limited edition, uit handen van Omega's CEO Stephen Urquhart. Buzz vroeg na afloop wel, of een nieuw model van de Moonwatch misschien toch de Elapsed Time kon aangeven, omdat dat in de ruimte toch wel handig was.

Hij wist waarschijnlijk niet dat Omega zo'n model al lang had ontworpen: de Omega Speedmaster Professional X–33. De titanium Speedmaster X–33 heeft analoge en digitale tijdweergave, dag/datum, mission elapsed time, mission alarm, Greenwich Mean Time, GMT alarm, chronograaf, countdown timer, draaibare bezel, en een ergonomische bediening. Dit horloge is gecertificeerd voor de eerstvolgende honderd ruimtemissies

en zal het eerste horloge zijn bij bemande vluchten naar Mars. Omdat dit horloge een loodhoudend uurwerk bevat, mag het binnen Europa niet meer verkocht worden. Dit model wordt dus uitsluitend en exclusief voor NASA gemaakt.

Ook de andere maanreizigers stonden in Basel in the picture. Charles Duke bijvoorbeeld, de astronaut die in 1972 deel uitmaakte van de Apollo 16 crew en zo de tiende man op de maan werd. Met zijn 73 jaar is hij de jongste van de mannen die ooit voet op de maan zetten en net als de andere ex–astronauten oogde hij fitter dan zijn leeftijd deed vermoeden. De bijeenkomst met zijn oude vrienden in Basel deed hem zichtbaar plezier. "Het is een echte reünie. Het is erg leuk om weer eens bij elkaar te zijn met de mannen die op de maan zijn geweest. Het is misschien veertig jaar geleden, maar de herinnering is nog niet vervaagd. Het was een wonder. We hadden zo hard gewerkt en slechts twaalf van ons kregen de kans. Ik vond het een eer en ik ben zeer gelukkig dat ik dit heb mogen meemaken. Het was met afstand de belangrijkste en spannendste vlucht die ik ooit heb gemaakt."

In 1969 was Duke al capcom voor Apollo 11, wat betekende dat hij met zijn zuidelijke accent de stem werd van een Mission Control dat nerveus werd door de lange landingsbaan van de Apollo 11, wat bijna de gehele brandstofvoorraad uitputte. Duke's beroemdste woorden tot de Apollo 11 crew op de maan: "Roger, Twank...Tranquility, we copy you on the ground. You got a bunch of guys about to turn blue here. We're breathing again. Thanks a lot!" Er wordt hem vaak gevraagd hoe het is om de aarde te zien vanaf de maan, maar dat lukte hem slechts een keer. "De aarde was boven ons en door je helm kon je niet naar boven kijken. Ik heb de aarde een keer gezien, toen was ik op m'n rug gevallen." En over zijn horloge: "Als back–up waren onze Speedmasters heel belangrijk. Het zijn geweldige horloges, maar gelukkig hebben we ze voor de landing niet nodig gehad. Een verschil van slechts twee seconden had ervoor kunnen zorgen dat we niet op de maan, maar in de maan waren geland!" Zijn horloge heeft Charles Duke niet meer. "Ik heb het aan het Space Museum in North Carolina gegeven. Ik was de enige astronaut uit deze staat. Daarom vond ik dat dit horloge in het museum thuishoorde."

One small step for man, one giant leap for Omega

Eerder in Watching